Ter gelegenheid van Keti Koti herhaalde VPRO/Het Spoor Terug de documentaire van Katinka Baehr over de Surinaamse uitvinder van de zwikmachine: Jan Ernst Matzeliger. De op plantage Twijfelachtig in slavernij geboren Jan Ernst ontwikkelde deze revolutionaire machine die het sluitstuk vormde van de mechanisatie van het schoenfabricage proces.
Met de zwikmachine werd het produceren van schoenen veel goedkoper en kwamen schoenen ook binnen handbereik van mensen die zich voorheen geen schoeisel konden veroorloven. Jan Ernst heeft zelf nooit de vruchten van zijn uitvinding kunnen plukken. Hij overleed op 37-jarige leeftijd aan tuberculose en verdween, volledig ten onrechte, in de vergetelheid.
In de documentaire is ook voormalige directeur van het Nederlands Leder en Schoenen Museum, Drs. Wim Blok, te horen. Hij duidt het belang van de zwikmachine en zijn uitvinder voor de schoenindustrie. De machine wordt namelijk nog altijd gebruikt, zij het in een modern jasje. Een oude machine uit de collectie van het museum is onderdeel van de vaste expo van het huidige museum, het Schoenenkwartier in Waalwijk. Het verhaal van Matzeliger wordt daar uiteraard bij verteld in beeld en geluid.
Arbeider achter de zwikmachine naar ontwerp van J.E. Matzeliger. Foto: J. de Bont, Beeldbank Streekarchief Langstraat Heusden Altena, WAA8434.
Jan Ernst Matzeliger wordt in Paramaribo herdacht middels een straatnaambordje, maar zelfs in Suriname zijn hij en zijn revolutionaire uitvinding nauwelijks bekend. Een man van zijn kaliber verdient toch minimaal een plek in de galerij van belangrijkste uitvinders ter wereld. Ik heb hem vast toegevoegd aan de lijst van uitvinders op Wikipedia. Laat het me aub weten als er een standbeeld voor hem wordt opgericht. Als iemand er een hoort te hebben, is hij het wel.
De documentaire van Katinka Baehr is te beluisteren als podcast, onder andere hier.
