Geborduurde ballerina’s, ca 1830. Foto credits: Jankees Goud
Op een prachtige tafel zien we twee schoenen op een draaischijf. De schoenen zijn klein en behoorlijk beschadigd, maar het is meteen duidelijk dat het hele oude schoenen zijn. Antieke schoenen. Achter de tafel zitten drie mensen: een tv- presentator, een glunderende expert en een verwachtingsvolle eigenaar. De eigenaar vertelt desgevraagd dat zij de schoentjes als kind talloze malen droeg bij verkleedpartijtjes. De schoenen zouden via een Franse oudtante in het bezit van haar oma gekomen zijn maar verder was er niets over bekend. De glunderende expert glundert steeds harder. Hij heeft namelijk een ontdekking van jewelste gedaan. In de schoenen staat namelijk een moeilijk leesbare handgeschreven tekst, die onze expert natuurlijk moeiteloos ontcijferd heeft. Er staat namelijk ‘soulier portée par Marie-Antoinette en 1791, laissée à Varennes lors de son arrestation’. Het publiek slaakt een zucht van opwinding: niemand minder dan koningin Marie-Antoinette heeft dit schoentje gedragen! Tromgeroffel volgt, de eigenaar houdt haar adem in en dan openbaart de expert de waarde …
Schoen van Marie-Antoinette uit de collectie van Musée Carnavalet, Parijs.
Dit zou het scenario kunnen zijn van een programma als ‘Tussen Kunst en Kitsch’. En eerlijk is eerlijk: een heel enkele keer gebeurt het ook. In 2020 werd een enkele schoen geveild die aan de onfortuinlijke, 18e-eeuwse Franse koningin Marie-Antoinette zou hebben toebehoord. De veilingwaarde van de schoen werd getaxeerd tussen de €8.000 en €10.000 maar bracht uiteindelijk het duizelingwekkende bedrag van €43.750 op!
De schoen van €43.750 Foto: Michel Bury-Osenet
De werkelijkheid ligt wel een beetje anders. Over het algemeen zijn ‘oude’ schoenen nauwelijks iets waard. In mijn blog Over waarde; Hermès Birkin bags en teddyberen leg ik uit op welke manieren we waarde toekennen aan voorwerpen. Schoenen vallen vaak in de categorie Emotionele waarde, af en toe in de categorie Culturele waarde en slechts zelden in de categorie Economische waarde. De rest valt (net al vele andere gebruiksvoorwerpen) in de categorie ‘Curiosa’ of ‘Waardeloos’. Voor alle categorieën speelt natuurlijk ook nog de conditie van het object mee; hoe origineler en hoe minder beschadigingen, hoe hoger de waarde.
Emotionele waarde beperkt zich vaak niet alleen tot de oorspronkelijke gebruiker of een nazaat van de gebruiker. Een babyschoentje kan ook een wildvreemde aanspreken. In het museum trekken babyschoentjes altijd de aandacht. Ze zijn klein en schattig en spreken de bezoeker aan door associatie met ouders, opa’s en oma’s, kinderen en kleinkinderen. Een babyschoentje is daarmee potentieel aantrekkelijker in de verkoop dan de afgedragen jaren ’50 schoenen van tante Puck. Hoewel, als tante Puck er tweede mee is geworden op de 200 meter tijdens de Olympische spelen in Helsinki, is het natuurlijk weer andere koek!
Puck Brouwer in 1950 en tijdens de 200 meter in Helsinki
Schoenen die wèl hogere verkoopwaardes opleveren zijn antieke schoenen die van bijzonder materiaal zijn gemaakt of waar er weinig van zijn en natuurlijk de schoenen (en natuurlijk ook tassen) die aantoonbaar aan een beroemd persoon of een bijzondere gebeurtenis te linken zijn. Zoals de schoen van Marie-Antoinette. Overigens vind ik zelf een geschreven tekst niet voldoende om de herkomst als ‘aantoonbaar’ te kwalificeren. Jarenlang stonden in het Nederlands Leder en Schoenen Museum, het huidige Schoenenkwartier, twee groen zijden schoenen in de vitrine die ook aan Marie-Antoinette toebehoord zouden hebben. Jaren later deed ik onderzoek naar het waarheidsgehalte van deze bewering, om tot de conclusie te komen dat de schoenen om te beginnen al een heel andere maat hadden dan de schoenen die in het Parijse museum Carnavelet bewaard worden en waarvan ook vermoed wordt dat ze uit de garderobe van de koningin komen. Later bleek uit een oude beschrijving in het museumarchief dat de schoenen aangekocht waren als ‘schoentjes uit de periode van Marie-Antoinette’ en dat verhaal was in de loop der tijd in ingekorte versie een eigen leven gaan leiden.
De vermeende Marie-Antoinette pump. Foto: Schoenenkwartier
Onlangs kreeg ik het verzoek om een waarde te bepalen bij een paar geborduurde schoentjes van het ballerina-type. Dit eenvoudige model schoenen was heel populair vanaf ca. 1795 tot het midden van de 19e eeuw. Vaak werden ze vervaardigd van textiel, bijvoorbeeld zijde of katoen, voorzien van een voering van geitenleer voor de stevigheid. De zooltjes waren smal en van leer maar boden nauwelijks steun of warmte. Het moge duidelijk zijn dat dergelijke schoenen niet door werkvrouwen gedragen werden. De schoenen die ik ter taxatie kreeg, zijn gemaakt van bruin leer en prachtig geborduurd met florale motieven in de kleuren groen, wit en rood. De hierbij gebruikte steken zijn de kettingsteek, de satijnsteek en de Franse knoopjessteek. Langs de sluitlijn is op de wreef een geplooid bandje van textiel aangebracht ter garnering.
Op basis van de neusvorm zijn de schoenen te dateren op ca. 1830. De leren zolen zijn symmetrisch; er is geen verschil tussen rechter- of linkerschoen. Dit is gebruikelijk in de periode 1600-1870 in Europees modeschoeisel. Door het dragen zijn de schoenen wel naar de vorm van de voeten gaan staan. Op die manier is er toch een linker- en rechterschoen ontstaan. Op de zool van de rechts gedragen schoen staat een opschrift waarin alleen een G te herkennen is. Op de links gedragen schoen staat een naam die op ‘Gaastra’ lijkt. De schoentjes zijn gevoerd met textiel (zijde of katoen?). Er zijn geen verder opschriften zichtbaar. Het borduurwerk op de schoenen doet vermoeden dat de schoenen eerder in Frankrijk of Engeland vervaardigd zijn dan in Nederland. Echter de eenvoud van het model liet toe dat de schachten vervaardigd werden door de draagster zelf dan wel door een andere borduurster waarna een schoenmaker de zool bevestigde. De naam Gaastra zou dus naar de opdrachtgever kunnen verwijzen maar dat hoeft zeker niet het geval te zijn.
De schoenen zijn, gezien hun ouderdom en de maakwijze waarbij iedere vorm van versteviging ontbreekt, in goede staat. Het borduurwerk op het leer is bijzonder en in prachtige conditie. Schoenen met dergelijk borduurwerk uit genoemde periode wordt niet veel te koop aangeboden en dus zijn dit soort schoenen interessant voor verzamelaars.
Nu volgt dan het tromgeroffel, de eigenaar houdt de adem in en dan openbaart de expert de waarde die aanzienlijk hoger uitvalt dan de eigenaar had verwacht….
Ja natuurlijk kan ik die taxatiewaarde niet met jullie delen. Maar laten we het erop houden dat je er een leuk paar nieuwe designer schoenen voor zou kunnen kopen!
Bent u ook benieuwd naar de waarde van uw (antieke) schoenen of tassen? Voor slechts €15,95 weet u al of uw object alle verkooprecords gaat breken (of niet).
